Paul Berssenbrugge: “Loslaten is ook ondernemen”

- door Joost
Algemeen

Paul is verkouden. Hij zegt het met iets van opluchting in zijn stem. Afgelopen week heeft hij een paar avonden en het weekend doorgehaald voor een groot dossier. Nu is er eindelijk ruimte om te snotteren, zoals de rest van Nederland. En om te praten over het vak, en dan met name zijn specialisatie: opvolging en estate planning bij familiebedrijven. Over de keuzes die vóór de akte liggen. Over loslaten. En over de toekomst van KRAGD zelf. 

Door: Joost Marsman

Je komt niet uit een typische ondernemersfamilie. Wat trekt je zo in familiebedrijven?

“Ik ben er eerlijk gezegd een beetje ingerold. Maar ik vind het heerlijk dat daar alles samenkomt. Ondernemingsrecht, familierecht, vastgoed. Zulke opdrachtgevers hebben het allemaal. Bij een grote herstructurering schuif je in principe met aandelen. Hier zit een gezin aan tafel, met alle emoties die daarbij horen.”

Wat valt er voor jou onder opvolging?

“Het klassieke beeld is de ene generatie die het bedrijf doorgeeft aan de volgende. Dan gaat het over de vorm. Verkopen, schenken of laat je het aankomen op vererving? Maar daarvóór ligt een veel grotere vraag: blijft dit wel een familiebedrijf? Een ondernemer kan in feite drie kanten op. Het grote geld: verkopen, cashen en klaar. Het bedrijf in de familie houden. Of iets daartussenin.”

Wat bedoel je met daartussenin?

“Soms is een bedrijf meer dan een bedrijf. Het is een begrip in de regio, of een visitekaartje voor een hele sector. Stel dat de volgende generatie het niet kan of wil dragen. En de familie wil niet dat het naar private equity gaat. Dan ga je verder kijken. Naar de werknemersparticipatie bijvoorbeeld, of naar steward ownership. Daar bestaat geen standaard antwoord voor. Dat is samen zoeken en eigenlijk vind ik dat het leukste.”

Het cliché is dat ondernemers alles plannen, behalve hun eigen vertrek. Herken je dat?

“Niet altijd, maar vaak wel. Het is misschien een dooddoener, maar het familiebedrijf is vaak ook als het ware een kind. Het was er soms zelfs al vóór de andere kinderen. En van je kinderen neem je geen afscheid. Dus blijft de ondernemer zitten. Vaak te lang, soms zelfs na de overdracht. Dat kan formeel zijn, met een stukje zeggenschap. Of informeel, door af en toe nog met de vuist op tafel te slaan.”

Lukt het ooit om echt los te laten?

“Loslaten is ook ondernemen. Ik ken een vader die zijn klassieke speciaalzaak overdroeg aan zijn zoon. Hij maakte er iets heel anders van, met een nieuw publiek en een eigentijds assortiment. Vader komt nog af en toe een rondje door de winkel lopen (“maar nooit onaangekondigd”), maar houdt zijn mening voor zich. Hij zei eens tegen me: soms doet hij dingen die ik anders zou doen. Maar het is mijn zaak niet meer. Dan ben je voor mij een topper.” 

Wanneer zou een ondernemer over zijn vertrek moeten gaan nadenken?

“Het klinkt gek, maar eigenlijk al bij de start. Niet concreet, met een einddatum. Maar wel in je achterhoofd. Een vertrek kan namelijk ook onverwacht komen. Juist als je in je prime bent en alles om jou draait, is het fijn als er een plan B klaarligt. En zodra de kinderen oud genoeg zijn, is het goed om voorzichtig te polsen: wil je dit eigenlijk wel?”

Als je vrij mag denken: wat zou je veranderen aan de erfbelasting?

“Ik ben helemaal geen fervent tegenstander van het verhogen van de erfbelasting. Ik betaal liever wat meer over wat ik erf dan over mijn salaris. Voor dat salaris werk ik elke dag keihard. Wel zou ik het eenvoudiger maken. In Engeland betalen echtgenoten geen erfbelasting over wat ze van elkaar erven. Dat zou ik hier ook doen. Wel onder voorwaarden. Je moet natuurlijk voorkomen dat vermogen op die manier steeds opnieuw belastingvrij van de ene echtgenoot op de volgende overgaat. Bij de kinderen zou ik dan best iets meer durven heffen. Daar moet dan weer een lastenverlichting elders tegenover staan. Maar een panklaar plan heb ik niet. Je ziet aan de Box 3-discussie hoe moeilijk het is om een belastingstelsel te hervormen. En het daadwerkelijk kunnen betalen van die erfbelasting kan een uitdaging zijn als vermogen niet voldoende liquide is.”

Je bent nu een paar jaar partner bij KRAGD. Wat vind je daar het mooiste aan?

“Dat ik echt een van de drie ben. Ik beslis mee over de missie, de visie, de toekomst. Over de verhuizing die we net achter de rug hebben. Over de mensen die we aannemen. Bij mijn vorige kantoor zou ik een van ruim honderd partners zijn. Hier ken ik mijn opdrachtgevers. Ik zit echt bij ze aan tafel.”

De akte is een alibi om aan tafel te komen

Waar staat KRAGD over vijf of tien jaar?

“Ik wil mijn praktijk verder uitbouwen. Die is bij KRAGD nog relatief jong; er is ruimte voor groei. Het team hebben we het afgelopen jaar bewust versterkt, met jongere mensen. Dat brengt elan, en kennis van techniek en een andere cultuur. Het werk verandert vast door AI. Hoe precies, durf ik niet te voorspellen. Veel akten zijn op termijn vervangbaar, maar het advies niet. We zeggen weleens: de akte is een alibi om aan tafel te komen. In de ideale wereld werken we alleen nog voor opdrachtgevers die we goed kennen.” 

En jullie eigen opvolging?

“Daar praten we ook af en toe over. Wij hebben het in zekere zin makkelijker dan een familiebedrijf. Mijn kinderen ga ik geen rechten laten studeren, om ze ooit de zaak te kunnen laten overnemen. En steward ownership kan in het notariaat (helaas nog) niet; een notaris moet zelf ondernemer zijn. Dus hebben we eigenlijk één route: overdragen aan iemand van buiten of uit het team. Ik zou het mooi vinden als er de komende jaren een jongere partner bijkomt die alvast een paar jaar meeloopt. Groot worden is voor ons als kantoor geen ambitie. Daar komen we alle drie vandaan, en dat is precies wat we niet willen. Hoe we het vormgeven, daar moeten we nog goed over nadenken. Maar de keuzestress die een familiebedrijf kan hebben, hebben wij in elk geval niet.”