Elke notaris zal je als ondernemer vertellen dat je al bij de oprichting van je bedrijf moet nadenken over je afscheid. Een mooi advies, maar bijna niemand die het doet. En dat is logisch. Toch komt uiteindelijk het moment dat je toe bent aan een volgende levensfase en dat de tijd rijp is om het stokje over te dragen. Maar hoe? Aan wie? Naast de bekende opties zien Richard Verbeek en Paul Berssenbrugge één optie die vaak vergeten wordt.
Familiebedrijven die voor opvolging staan, zien meestal drie routes. Eén: kinderen nemen het bedrijf over. Twee: een externe directeur en een nieuw bestuur nemen het roer over, terwijl de familie langzaam afbouwt en (een deel van) de aandelen houdt. Drie: het bedrijf gaat in één keer naar een koper, vaak een private-equity partij.
“Alle drie prima opties,” zegt Paul. “Maar vaak knaagt er bij elke route wel iets. Kinderen nemen het soms over uit plichtsgevoel. Met een externe CEO laat je maar half los. En bij een verkoop krijg je een mooie prijs, maar je weet niet wat er daarna met je bedrijf en je mensen gebeurt. Ik vraag ondernemers dan ook altijd: wat wil je eigenlijk beschermen? Wat mag absoluut niet verloren gaan? Vaak komt dat neer op cultuur en mensen. De ziel van het bedrijf.”
Er is een vierde optie die ondernemers, zeker in familiebedrijven, volgens Richard en Paul vaker zouden kunnen onderzoeken: steward ownership. Paul: “Je geeft het bedrijf dan als het ware ‘aan zichzelf’. En de leiding aan de mensen die het elke dag laten draaien.”
Zeggenschap en winst uit elkaar
“Bij steward ownership haal je twee dingen uit elkaar: zeggenschap en winstrecht,” legt Paul uit. “De zeggenschap komt te liggen bij stewards, in goed Nederlands: de rentmeesters. Dat zijn mensen die het bedrijf van binnenuit kennen, zoals de directie en sleutelfiguren in de organisatie. Zij nemen de belangrijke beslissingen, maar kunnen de aandelen niet verkopen en de winst blijft grotendeels in het bedrijf. Voor investeringen, voor de mensen, voor de lange termijn.”
De familie gaat daarbij niet met lege handen naar huis. Ze krijgt een vergoeding voor het bedrijf. Meestal gebeurt dat in termijnen, uit de winst van de komende jaren, soms aangevuld met financiering. Die vergoeding heeft een plafond. Is de afgesproken som betaald, dan stopt de uitkering. Het bedrijf is dan in feite van zichzelf. Internationaal werken grote namen al zo, met bedrijven als Bosch en Patagonia als aansprekende voorbeelden. In Nederland koos onder meer bouwbedrijf TBI voor deze vorm. Paul: “Als rentmeester beheer je iets wat je hebt gekregen en je geeft het in goede staat door aan wie na jou komt. Zo denken veel familiebedrijven eigenlijk al. Alleen leg je het nu officieel vast.”
Waarom het zo goed past
Voor een familiebedrijf met een sterke cultuur en een lange geschiedenis is steward ownership vaak een logische stap. De identiteit en de ziel van het bedrijf blijven behouden, de reden van haar bestaan. De mensen die het bedrijf groot hebben gemaakt, krijgen zeggenschap. En je bent beschermd tegen een verkoop die de koers in één klap verandert. “Medewerkers voelen dat,” zegt Richard. “Ze weten dat het bedrijf niet ineens in de etalage kan staan. Dat geeft rust en vertrouwen, innovatiekracht blijft bestaan en de drijfveer om bepaalde beslissingen in het bedrijf te nemen blijft gericht op de lange termijn. En last but not least: het maakt je aantrekkelijk voor potentiële nieuwe medewerkers.”
Rentmeestervennootschap
Waarom kiezen nog weinig ondernemers voor dit model? De eerste reden is volgens Paul en Richard: onbekend maakt onbemind. “Weinig ondernemers weten wat het inhoudt. Daarnaast bestaat er in Nederland nog geen aparte rechtsvorm voor. Wie nu voor steward ownership kiest, bouwt de structuur op met bestaande bouwstenen, zoals een BV, een stichting administratiekantoor en een beschermingsstichting. Dat vraagt maatwerk.”
Het kabinet is overigens wel voornemens om een eigen rechtsvorm in de wet op te nemen (de rentmeestervennootschap), maar zover is het nog niet. En ook met de huidige wettelijke mogelijkheden bestaat voldoende ruimte om een goed passende structuur in te richten; een specifieke eigen rechtsvorm is volgens Paul en Richard niet noodzakelijk.
Het zou dan ook zonde zijn als ondernemers steward ownership niet onderzoeken omdat ze bang zijn dat het complex is. Paul: “Veel van de vehikels die bij steward ownership worden ingezet, zijn vrij gangbaar. Het scheiden van zeggenschap en economisch belang gebeurt in veel familiebedrijven middels een stichting administratiekantoor die in meer of mindere mate ook als beschermingsstichting functioneert. Maar er zijn nog heel veel andere wegen die naar Rome leiden, of in dit geval: naar Steward Ownership.”
Wat je goed moet regelen bij steward ownership
“De akte komt pas helemaal aan het eind,” zegt Richard. “Eerst moet helder zijn wat je wilt beschermen en voor wie. Dan schrijven wij het op.” Steward ownership staat of valt met de inrichting. De belangrijkste onderdelen:
- Wie de stewards zijn, hoe je ze kiest en hoe je ze later vervangt.
- Hoeveel de familie ontvangt, in welk tempo en tot welk maximum.
- De juridische structuur; bijvoorbeeld een stichting met een beschermingsaandeel, die bewaakt dat het model later niet stilletjes wordt teruggedraaid.
- De fiscale kant. Die verdient vanaf het begin aandacht, samen met de fiscalist en de accountant.
- Het gesprek met familie en medewerkers, zodat iedereen weet wat er verandert en wat blijft. En vooral: waarom.
Denk je na over wat er met je bedrijf gebeurt als jij een stap terug doet? En zoek je een route die past bij wat je hebt opgebouwd? KRAGD denkt graag met je mee. Neem contact op voor een kennismaking en een verkenning van de mogelijkheden.
